چغالوند نام ارتفاعی در استان کرمانشاه است که ابتدای جنگ تحمیلی به اشغال دشمن درآمد و در اسفند 1359 در عملیات چغالوند از اشغالگران بازپس گرفته شد.

ارتفاعات چغالوند، بخشی از رشته‌کوه چرمیان در شمال‌ غربی گیلانغرب است و در استان کرمانشاه قرار دارد. این ارتفاعات، به ویژه قله 1118 متری آن، از نظر نظامی موقعیتی بسیار راهبردی برای دیده‌بانی و کنترل تحرکات منطقه‌ای دارد. ابتدای جنگ تحمیلی، ارتش عراق با اشغال این بلندی‌ها، بر تحرکات نیروهای ایران در محور گیلانغرب تسلط یافت و موجب وارد آمدن تلفات مداوم به نیروهای ایران شد.⁠[1] دیده‌بان‌های عراقی که روی این ارتفاعات مستقر شده بودند، راه‌های خطوط پدافندی ایران را زیر نظر داشتند؛ دشمن راه‌ها و چهارراه‌ها را ثبت تیر کرده بود و خودروهای خروجی از گیلانغرب را  با توپخانه هدف قرار می‌داد؛⁠[2] نیروهای ایران مدام زیر آتش دشمن بودند و تلفات بسیار بود.

در این شرایط، لشکر 81 زرهی (ارتش) مستقر در منطقه، تصمیم گرفت ارتفاعات چغالوند را آزاد کند تا مانع بهره‌برداری دشمن از این موقعیت راهبردی شود و امکان پیشروی نیروهای خودی به سمت غرب در محور گیلانغرب را فراهم آورد. نیروهای ایران شامل تیپ 3 لشکر 81 زرهی و تعدادی از نیروهای سپاه پاسداران پس از چند روز شناسایی، عملیاتی برای تصرف این ارتفاعات طراحی کردند.⁠[3] با توجه به انجام عملیات تنگ حاجیان در دی‌ 1359، امکان ادامه عملیات در این محور تا اواخر اسفند فراهم نشد، زیرا تیپ 3 پیاده این لشکر به طور کامل تقویت نشده بود و دشمن نیز با آگاهی از آمادگی نسبی نیروهای ایران، مواضع پدافندی خود را تقویت کرده بود.

در اسفند 1359، لشکر 81 زرهی دستور اجرای عملیات را صادر کرد.⁠[4] ‌ نیروهای حاضر شامل گردان 110 پیاده از لشکر 77 پیاده ارتش، گردان‌های 285 تانک و 812 مکانیزه (مهدی) از لشکر 81 زرهی (ارتش)، یک گردان از ژاندارمری، تعدادی از نیروهای سپاه پاسداران گیلا‌نغرب و بسیج عشایری بودند. همچنین یک گردان توپخانه 155 میلی‌متری و یک آتشبار 175 میلی‌متری (ارتش) این عملیات را پشتیبانی می‌کردند. در مقابل، ارتش عراق شامل 3 گردان پیاده از یک تیپ و یک گردان تانک در حوالی قاسم‌آباد (بخش مرکزی گیلانغرب) مستقر بود و تیپ‌های 18 و 29 پیاده عراق نیز در منطقه حضور داشتند.⁠[5]

با توجه به توان رزمی نیروهای خودی و دشمن و با در نظر گرفتن این که در تمامی جبهه‌های نبرد، حفظ مواضع پدافندی موجود در خط مقدم از اهمیت بالایی برخوردار بود، تیپ 3 پیاده لشکر 77 با وجود توان محدود خود نسبت به دشمن، نمی‌توانست تمام یگان‌هایش را به حرکت درآورد و مواضع دفاعی مستقر را ترک کند، زیرا این کار می‌توانست اصل حیاتی حفظ مواضع موجود را به خطر اندازد. طرح کلی این بود که تیپ 3 مستقر در گیلانغرب، حمله کند و اهداف الف: تپه 1118 چغالوند، ب: تپه‌های جنوب غربی روستای گورسفید و پ: تپه 730 شمال غربی روستای گورسفید را تصرف و تثبیت کند. اگرچه این 3 هدف تعیین شده بود، اما هدف اصلی حمله تیپ، تپه چغالوند بود و اهداف دیگر به عنوان تلاش‌های فرعی و بر اساس شرایط میدان نبرد انتخاب شدند.⁠[6]

زمان حمله ساعت 05:30 بامداد روز 26 اسفند تعیین شد. اگرچه طرح عملیاتی، گسترده بود، اما در مرحله اجرا تنها بخش اصلی آن ـ حمله محدود به ارتفاعات چغالوند ـ به مرحله اجرا درآمد. در آن زمان، یک گردان از نیروهای ارتش عراق در این ارتفاعات مستقر بود و عملیات اصلی میان یک گردان از نیروهای ایران و همان یگان دشمن انجام گرفت. نبرد سنگین اما کوتاه‌مدت بود و تنها دو ساعت به طول انجامید، به‌گونه‌ای که در ساعت 7:30 روز 26 اسفند، تیپ 3 پیاده از لشکر 77 ارتش اعلام کرد تپه‌های چغالوند به تصرف نیروهای ایران درآمده است. یگان دشمن در این منطقه به‌طور کامل غافلگیر شد و رزمندگان توانستند طی دو ساعت دشمن را منهدم کرده و تا ساعت 9:30 همان روز، یعنی چهار ساعت پس از آغاز عملیات، مواضع تصرف‌شده را تحکیم و تثبیت کنند و برتری قابل توجهی در منطقه به دست آورند.

نیروهای لشکر 81 ارتش با تسلط بر قله اصلی چغالوند به ارتفاع 1118 متر ـ بلندترین نقطه از ارتفاعات چرمیان در منطقه گیلا‌نغرب ـ می‌توانستند دیدبانی و کنترل وسیعی بر منطقه داشته باشند. از سوی دیگر، ارتفاعات چرمیان به ‌تدریج از چغالوند به سمت شمال ‌غربی کاهش می‌یافت و این امر مزیت قابل‌توجهی برای ادامه پیشروی نیروهای ایران در آن جهت فراهم می‌کرد و ادامه عملیات را تسهیل می‌نمود.⁠[7]

پس از موفقیت در بخش جنوبی منطقه نبرد و تصرف هدف اصلی، فرمانده تیپ 3 پیاده ارتش تصمیم گرفت تلاش‌های فرعی را نیز آغاز کند و به سوی اهداف پیش‌بینی‌شده در سایر محورهای عملیاتی حمله کند. به همین منظور، دستور حمله به گردان‌های دیگر تیپ، شامل گردان 110 پیاده و گردان‌های 285 و 812 مکانیزه، صادر شد تا در بخش‌های مرکزی و شمالی منطقه وارد عمل شوند و اهداف مشخص‌شده را تصرف کنند. در اجرای این دستور، گردان 110 پیاده به سمت منطقه شمالی نبرد و برای تصرف منطقه باغ‌علائی پیشروی کرد، اما نتوانست بر مقاومت اولیه دشمن غلبه کند و در ساعت 16:15 به‌طور کامل متوقف شد. همچنین، گردان تانک در مسیر پیشروی خود با میدان مین دشمن روبه‌رو و ناچار به توقف شد. گردان 812 مکانیزه مهدی «عج» نیز که از محور غربی روستای اوآزین وارد عملیات شده بود، نتوانست دستاورد قابل توجهی کسب کند. در نتیجه، حملات در محورهای فرعی، به‌ویژه در دو سوی جاده گیلانغرب ـ قصرشیرین، به نتیجه مطلوبی نرسید و یگان‌ها در این محورها نتوانستند پیشروی قابل توجهی داشته باشند و در نهایت، در همان مواضع قبلی خود متوقف شدند. بدین ترتیب، نتیجه نهایی این نبرد به تصرف ارتفاعات چغالوند محدود ماند و از همین رو، این عملیات به نام عملیات چغالوند شناخته شد.⁠[8]

در روز 27 اسفند 1359 آتش شدید توپخانه عراق در تمام منطقه گیلانغرب، به ویژه در تپه‌های چغالوند اجرا شد و متقابلاً توپخانه ایران نیز آتش خود را به روی دشمن باز کرد و نبرد توپخانه‌ها آ‌غاز شد. ارتش عراق به منظور اشغال دوباره تپه‌های چغالوند پاتک خود را شروع کرد اما با مقاومت نیروهای ایران، مجبور به عقب‌نشینی و قبول از دست دادن  چغالوند شد.

در جریان آزادسازی چغالوند،200 نفر از نیروهای دشمن کشته و زخمی و 75 نفر اسیر شدند؛ 4 دستگاه تانک و یک خودرو و یک جرثقیل و یک توپ منهدم شد و غنائمی به دست نیروهای خودی افتاد.⁠[9]