هواپیمای میراژ
میراژ اف-1 جنگنده سبک چند منظوره ساخت فرانسه است که ارتش بعث عراق از آن به صورت گسترده در جنگ علیه ایران استفاده کرد.
میراژ (به معنای سراب[1]) یک هواپیمای نسبتاً مدرن است که قابلیت پرواز در ارتفاعات پایین و قدرت اوجگیری بسیار زیاد دارد. سرعت این هواپیما معادل 2.2 ماخ است[2] و به یک موتور توربوجت پسسوز و دو توپ 30 میلیمتری مجهز است. این هواپیما در عملیات رهگیری معمولاً از دو موشک حرارتی هوا به هوای ماژیک 550 برای درگیری کوتاهبرد و یک موشک هوا به هوای سوپر 530 مجهز به رادار ردیاب استفاده میکند.[3]
مقدمات ورود این جنگنده به ارتش عراق در سفر صدام به فرانسه در 1970م شکل گرفت[4] و در 1975 قراردادی برای خرید 72 فروند از این هواپیما بین دو کشور منعقد شد.[5] به دنبال این قرارداد، آموزش اولین گروه خلبانان عراقی به همراه خدمه فنی در 26 ژوئن 1980 (5 تیر 1359) در فرانسه شروع شد[6] و نخستین میراژها در 1981 به عراق تحویل گردید[7] که به رنگهای سبز خاکستری و شنی گسسته در بالای بدنه و آبی خاکستری در زیر بدنه رنگآمیزی استتاری شده بودند.[8]
به دلیل پیچیدگیِ تعمیر و نگهداری میراژها،[9] در اکتبر 1981 تیم پشتیبانی فنی این هواپیما از شرکت فرانسوی در عراق مستقر شد.[10] فرانسویها در طراحی و ساخت پایگاههای بتنی جدید برای حفاظت از این جنگندهها در عراق نیز نقش عمدهای ایفا کردند.[11] هواپیماهای میراژ پس از ورود به جنگ تحمیلی در نبردهای هوایی به کار گرفته شدند و موفقیتهایی نیز به دست آوردند؛ 18 نوامبر 1981 (27 آبان 1360) یک فروند اف - 14 و در 24 نوامبر 1981 (3 آذر 1360) دو فروند هواپیمای اف - 14 ایران را هدف قرار دادند.[12] میراژها در نبرد هوایی با جنگندههای ایران تلفاتی نیز داشتند؛ در دسامبر 1981 (آذر و دی 1360) اولین هواپیمای میراژ عراقی توسط هواپیمای اف- 14 ایران در 50 کیلومتری شرق اهواز سرنگون شد.[13]
در سال دوم جنگ تحمیلی، عراق با تجهیز میراژها به دوربینهای مخصوص، عملیات عکسبرداری را نیز آغاز کرد.[14] با وجود این که میراژها عمدتاً برای انجام عملیات رهگیری مورد استفاده قرار میگرفتند، اما عراق تصمیم گرفت از آنها در عملیات هوا به زمین نیز استفاده کند و به همین منظور، نخستین دوره آموزش هوا به زمین در خاک عراق در فوریه تا جولای 1983 (بهمن 1361 تا تیر 1362) در پایگاه هوایی صدام برگزار شد.[15] در عملیات هوا به زمین این جنگندهها علیه ایران، بمبهای لیزری هدایتشونده آ.اس-30 ساخت فرانسه، موشکهای لیزری هدایتشونده روسی ایکس - 29 و سه نوع بمب خوشهای استفاده شد.[16] پس از آن، عراق از این هواپیماها برای هدف قرار دادن اهداف دریایی نیز استفاده کرد و اولین حمله خود را در فوریه 1985 (بهمن 1363) انجام داد.[17] با تحویل غلافهای سوخترسان با توانایی سوخترسانی جنگنده به جنگنده برای میراژ از سوی فرانسه، جنگندههای عراقی این امکان را یافتند تا در ارتفاع پست سوختگیری هوایی انجام دهند.[18] با استفاده از این قابلیت، میراژهای عراق توانایی حملات دوربرد در خلیج فارس را نیز یافتند؛ حمله به جزیره خارک در مهر 1365، حمله به جزیره لارک ایران در آذر 1365[19] و حمله به نیروگاه برق نکا در استان مازندران ایران در مهر 1366 از جمله اقدامات این نوع هواپیماست.[20]
مشارکت میراژها در بمباران شهرهای ایران نیز تا پایان جنگ تحمیلی به صورت گسترده ادامه یافت و مردم بیدفاع شهرهای ایران هدف بمباران این هواپیماها قرار میگرفتند.[21] البته پدافند هوایی و جنگندههای ایران موفق شدند در دفاع مقدس، 33 فروند از آنها را سرنگون کنند.[22]
پس از پذیرش قطعنامه 598، میراژها در حمله مجدد عراق به مرزهای ایران شرکت کردند؛ در حمله نیروهای سازمان مجاهدین خلق (منافقین) به غرب ایران نیز این هواپیماها به همراه جنگندههای میگ- 23 عراق، عملیات پشتیبانی سنگین و فشرده هوایی از منافقین انجام دادند تا آنها بتوانند باقیمانده نیروهای خود را بعد از شکست از نیروهای ایران، به داخل خاک عراق منتقل کنند.[23]
گفته میشود به دنبال جنگ اول خلیج فارس در سال 1991 و حمله آمریکا و متحدانش به عراق، تعدادی از هواپیماهای عراقی و از جمله میراژ، برای در امان بودن از حمله، به ایران منتقل شدند.[24]
منابع و ارجاعات:
- [1] زرگر، عقیل، «سراب؛ داستان میراژهای عراقی، ماهنامه صنایع هوایی»، ش 219، شهریور 1388، ص 99.
- [2] کردزمن، آنتونی و آبراهام واگنر، درسهای جنگ مدرن ـ جنگ ایران و عراق، ج 2، ترجمه حسین یکتا، تهران، مرزوبوم، 1390، ص 403.
- [3] همان، ص 404.
- [4] ترابی، مجید، «میراژهای عراقی در نبرد ـ بخش نخست»، ماهنامه صنایع هوایی، ش 325، بهمن 1398، ص 3.
- [5] همان، ص 5.
- [6] ترابی، مجید، «میراژهای عراقی در نبرد ـ بخش دوم»، ماهنامه صنایع هوایی، ش 326، اسفند 1398، ص 8.
- [7] ترابی، مجید، «میراژهای عراقی در نبرد ـ بخش سوم»، ماهنامه صنایع هوایی، ش 327، فروردین 1399، ص 42.
- [8] همان، ص 43.
- [9] همان.
- [10] ترابی، مجید، «میراژهای عراقی در نبرد ـ بخش چهارم»، ماهنامه صنایع هوایی، ش 328، اردیبهشت 1399، ص 33.
- [11] زرگر، عقیل، همان، ص 13.
- [12] ترابی، مجید، «میراژهای عراقی در نبرد ـ بخش چهارم»، ص 34.
- [13] همان، ص 35.
- [14] ام.وودز، کوین و دیگران، جنگ ایران و عراق از دیدگاه فرماندهان صدام، ترجمه عبدالحمید حیدری، تهران، نشر مرزوبوم، 1393، ص 362.
- [15] ترابی، مجید، «میراژهای عراقی در نبرد ـ بخش ششم»، ماهنامه صنایع هوایی، ش 330، تیر 1399، ص 19.
- [16] کردزمن، آنتونی و آبراهام واگنر، همان، ص 404.
- [17] ناویاس، مارتین، جنگ نفتکشها، ترجمه پژمان پورجباری و رحمت قره، تهران، بنیاد حفظ آثار و ارزشهای دفاع مقدس، 1392، ص 209.
- [18] ترابی، مجید، «میراژهای عراقی در نبرد ـ بخش دوم»، ص 66.
- [19] همان، ص 7.
- [20] همان.
- [21] ترابی، مجید، «میراژهای عراقی در نبرد ـ بخش چهارم»، ص 16.
- [22] همان، ص 16.
- [23] همان.
- [24] تقوایی، بابک، «فرار به سوی ایران»، ماهنامه جنگافزار، ش 88، فروردین 1391، ص 4.