نقل‌وانتقالات هوایی در عملیات جنگی را هوابرد می‌نامند. در دوران دفاع مقدس در بعضی از مواقع و با توجه به شرایط منطقه از عملیات هوابرد برای انتقال نیروها استفاده می‌شد.

عملیات هوابرد یا یورش از هوا[1] عبارت است از حرکت و فرود نیروهای رزمی و عناصر پشتیبانی از راه هوا در منطقه هدف به منظور اجرای مأموریت‌های نظامی.[2] عملیات هوابرد با همکاری نیروهای زمینی، هوایی و در صورت لزوم دریایی و به سه شیوه انجام می‌شود:[3] به‌وسیله چتر، با هواپیمای بی‌صدا یا بالگرد و با هواپیمای حمل‌ونقل. فرودآمدن با چتر شکل اصلیِ عملیات هوابرد است و به نظامیانی که با این شکل وارد منطقه عملیاتی می‌شوند، چترباز می‌گویند. شوروی نخستین کشوری بود که در سال 1930 چنین نیرویی را تشکیل داد.[4] ارتش فرانسه در سال 1953 و در جنگ ویتنام و همچنین ارتش رژیم صهیونیستی در جنگ سال 1956 با مصر از این شیوه به صورت گسترده استفاده کردند.[5] دومین شیوه هوابرد در قبل به شکلِ فرودآمدن از هواپیمای بدون موتور بود که بعد از جنگ جهانی دوم منسوخ و به جای آن بالگرد وارد عملیات هوابرد شد. سومین شیوه به‌وسیله هواپیمای حمل‌ونقل می‌باشد. از این روش به‌علت خطرات بسیار حین فرود هواپیما و همچنین نیاز به باند، به‌ندرت استفاده می‌شود. ارتش آلمان در سال 1940 از این شیوه برای اشغال فرودگاه اسلو در نروژ استفاده کرد.[6]

از بزرگ‌ترین عملیات هوابرد در جهان، سال 1944 و تصرف نرماندی بود که 156 هزار و 115 نیروی آمریکایی، سرباز انگلیسی و کانادایی در آن شرکت داشتند و 6939 کشتی و قایق نظامی و همچنین 3952 فروند هواپیما و 867 گلایدر نیروهای هوابرد را منتقل کردند.[7]

در هشت سال جنگ تحمیلی عراق بر ضد ایران، شیوه اول و سوم به دلیل شرایط زمین و ایجاد موانع انجام نشد. برای نمونه، ارتش عراق با نصب میله‌های آهنی و برخی موانع دیگر در اطراف خرمشهر پس از اشغال این شهر، از فرود چتربازان ایران جلوگیری کرد.[8] فقط چند مورد عملیات هوابرد با استفاده از بالگرد صورت پذیرفت. انتقال نیروهای گردان 153 لشکر 77 خراسان به وسیله بالگرد‌های هوادریا (نیروی دریایی) از ماهشهر به آبادان (به دنبال محاصره این شهر توسط دشمن)، نمونه‌ای از آن است[9] که نتیجه آن درگیری با ارتش عراق در منطقه ذوالفقاری در 9 آبان 1359 و کمک مؤثر به جلوگیری از سقوط آبادان بود.[10]

گسترده‌ترین عملیات هوابرد در عملیات خیبر در اسفند 1362 بود. در این عملیات تعداد زیادی از بالگردهای ارتش متعلق به هوانیروز، نیروی هوایی و دریایی تحت فرماندهی هوانیروز شرکت داشتند و خلبانان آن‌ها نیز آموزش‌های ویژه‌ای ازجمله پرواز در شب را فراگرفته بودند.[11] در طول این عملیات 19400 نفر از راه هوا با استفاده از 98 فروند بالگرد به جزایر مجنون انتقال داده شدند[12] که در نهایت این عملیات پس از هشت روز نبرد مداوم، با تصرف جزایر مجنون پایان یافت.[13]

ازجمله عملیات دیگری که در آن از عملیات هوابرد استفاده شد، عملیات بدر بود. این عملیات در منطقه جزایر مجنون و در اسفند 1363 و با هدف تصرف مناطق باقی‌مانده از هور‌العظیم اجرا شد که درنتیجه آن 7165 رزمنده با 50 فروند بالگرد هوانیروز به خطوط مقدم انتقال داده شدند.[14]

با توجه به اهمیت هوابرد در عملیات‌های نظامی، نیروهای مسلح ایران توانسته‌اند پس از پایان جنگ تحمیلی تاکنون، ضمن افزایش توانایی‌های خود، با انجام رزمایش‌های مختلف، آمادگی خود را در این ارتباط افزایش دهند.[15]