بغداد، پایتخت عراق، در جنگ تحمیلی هدف اصلی عملیات روانی، حملات هوایی و موشکی ایران بود و با داشتن مراکز حساس نظامی و اقتصادی، بارها مورد حمله قرار گرفت.

بغداد، پایتخت عراق و بزرگ‌ترین شهر این کشور است که در مرکز عراق و در کنار رود دجله واقع شده است.⁠[1] این شهر با جمعیتی بیش از 7 میلیون و 500 هزار نفر، سومین شهر پرجمعیت جهان عرب است.⁠[2] بغداد همچنین محل دفن 2 نفر از امامان شیعه، امام موسی کاظم «ع»، امام جواد «ع»، و بزرگان شیعه مانند سلمان فارسی است.⁠[3]

پس از روی کار آمدن عباسیان در قرن دوم هجری و انتقال خلافت از شام به عراق، منصور (دومین خلیفه عباسی) تصمیم گرفت پایتخت جدیدی در بغداد بسازد. کار ساخت بغداد، در سال 145 ق. آغاز و در 149 ق. به پایان رسید. در سال 656 ق. مغولان به بغداد حمله کردند و مردم این شهر را کشتند. تیمور لنگ نیز دو بار در سال‌های 795 و 803 ق. به بغداد حمله کرد و در حمله دوم، بسیاری از مردم را کشت و ویرانی و خسارت فراوانی بر جای گذاشت.

بغداد در سال 914 ق. به تصرف شاه اسماعیل صفوی درآمد و دوره کشمکش صفویان و عثمانیان بر سر تصرف بغداد آغاز شد. پس از فروپاشی حکومت عثمانی و پایان جنگ جهانی اول، نیروهای انگلیس در سال 1917م. بغداد را تصرف کردند.⁠[4] عراق در سال 1920 تحت قیمومیت جامعه ملل و با عنوان ایالت عراق تحت کنترل بریتانیا درآمد.⁠[5] با تصویب قانون اساسی عراق در سال 1925 بغداد، پایتخت کشور شد⁠[6] و در سال 1932 استقلال خود را به دست آورد.⁠[7] در پی این تحولات، شهر بغداد گسترش یافت و با تشکیل جمهوری عراق پس از کودتای عبدالکریم قاسم (1958م)، مناطق مسکونی جدیدی اطراف بغداد، شکل گرفت.⁠[8]

اول آوریل 1980 (12 فروردین 1359) به دنبال پرتاب بمبی به سوی طارق عزیز عضو شورای فرماندهی عراق و معاون نخست‌وزیر عراق در دانشگاه مستنصریه بغداد، وی مجروح و تعدادی از دانشجویان کشته شدند. صدام حسین روز بعد راهی مستنصریه شد و قسم خورد انتقام خواهد گرفت. در ادامه اعلام شد که عامل پرتاب بمب، یکی از اعضای حزب‌الدعوه عراق بود و در نتیجه عده‌ای از رهبران این حزب از جمله آیت‌الله سید محمدباقر صدر و خواهرش بنت‌الهدی در 16 فروردین 1359 بازداشت و سه روز بعد در 19 فروردین 1359 اعدام شدند. این اتفاقات به تیرگی بیشتر روابط دو کشور انجامید.⁠[9]

بغداد پایتخت عراق در کمتر از 180 کیلومتری مرز استان کرمانشاه قرار گرفته است.⁠[10] با آغاز جنگ تحمیلی، سپاه دوم ارتش عراق مأموریت یافت هم برای پشتیبانی از جبهه جنوب و هم برای تأمین بغداد، از مرز استان کرمانشاه تا تنگه پاتاق در عمق 50 کیلومتری خاک ایران پیشروی کند تا نیروهای ایران از این منطقه دور بمانند.⁠[11] البته با وجود به ‌کار گرفتن نیروهای بسیار در این منطقه، عراق نتوانست به مهم‌ترین هدف خود یعنی تصرف منطقه پاتاق و ارتفاعات آن دست یابد.⁠[12] به دلیل نبود تجهیزات زرهی لازم و برتری نسبی هوایی عراق، امکان حمله مستقیم ایران به سمت بغداد نیز در جنگ تحمیلی میسر نشد.⁠[13]

با آغاز جنگ تحمیلی، تأسیسات نظامی بغداد در زمره اهداف نیروی هوایی ایران درآمد. روز 1 مهر 1359، 12 فروند جنگنده فانتوم پایگاه یکم شکاری مهرآباد، پایگاه هوایی الرشید و اهداف نظامی در بغداد را بمباران کردند.⁠[14] 8 مهر 1359 پالایشگاه الدوره در بغداد با 3 فروند فانتوم پایگاه سوم شکاری بمباران شد.⁠[15] در همین روز نیروگاه اتمی اوسیراک در نزدیکی بغداد نیز مورد هدف قرار گرفت.⁠[16] این اقدامات در حالی انجام شد که بغداد مرکز منطقه یکم پدافند هوایی عراق بود و به انواع سامانه‌های پدافند هوایی روسی از جمله موشک‌های سام-2، سام-3، سام-6 و سام-7، موشک‌های دقیق فرانسوی که بر بام ساختمان‌های بلندمرتبه نیز مستقر شده بودند و نیز انواع جنگنده‌ها که شبانه‌روز در حال گشت و تجسس علیه هواپیماهای ایران بودند، مجهز شده بود. علاوه بر این، در معابر ورودی بغداد دکل‌های برق فشارقوی نصب شده بود تا همه هواپیماها به ناچار اوج‌ بگیرند و در معرض دید رادارها و هواپیماهای در کمین عراق درآیند.⁠[17]

با وجود همه این تمهیدات، در 30 مهر 1359، مرکز این شهر و تأسیسات مهم آن مثل کاخ صدام، مجلس، وزارت کشور و پل‌های بغداد توسط هواپیماهای ایران عکس‌برداری شدند⁠[18] و این عکس‌ها در یک اقدام تبلیغاتی، روز 31 شهریور 1360 در روزنامه اطلاعات منتشر گردید.⁠[19]

صدام پیش از جنگ با ایران، در اجلاس جنبش کشورهای غیرمتعهد در هاوانا، حق میزبانی اجلاس را در تابستان 1361 برای عراق گرفته بود. وزارت امور خارجه ایران مدت‌ها تلاش کرد تا برگزاری اجلاس را در بغداد لغو کند، اما وقتی این موضوع با روش‌های دیپلماتیک انجام نشد، ایجاد ناامنی در استان بغداد در دستور کار ایران قرار گرفت. روز 30 تیر 1361 هواپیماهای فانتوم به سرپرستی عباس دوران پالایشگاه الدوره بغداد را بمباران کردند. هواپیمای عباس دوران، پس از هدف قرار دادن پالایشگاه الدوره و شکستن دیوار صوتی بر فراز بغداد، هنگام بازگشت مورد اصابت موشک‌های عراق قرار گرفت. عباس دوران به جای پرش اضطراری، دکمه خروج اضطراری کابین عقب هواپیمای (خلبان منصور کاظمیان) خود را زد تا وی با چتر نجات فرود آید و خود با هدایت هواپیما به سمت هتل الرشید، محل برگزاری اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد، آن را منهدم کرد و به شهادت رسید. با این عملیات، تشکیل اجلاس سران کشورهای غیرمتعهد در بغداد به دلیل ناامنی منتفی شد و در دهلی‌نو برگزار گردید.⁠[20]

روز 23 اسفند 1363 نیز بانک «رافدین» در مرکز بغداد مورد اصابت موشک‌های ایران قرار گرفت که نخستین پرتاب موشک به بغداد توسط یگان موشکی سپاه پاسداران بود و توانست تا مدتی جلوی حمله عراق به شهرهای ایران را بگیرد. 26 اسفند 1363 نیز، ایران یک موشک دیگر به سمت یکی از کاخ‌های صدام در بغداد روانه کرد. این موشک به ساختمانی در کواده شرقی نزدیک کاخ صدام اصابت کرد. چهارمین موشک ایران نیز در 27 اسفند 1363 به ساختمان جدید وزارت امور خارجه عراق در بغداد و در بخش غربی رودخانه دجله اصابت کرد. این حمله هنگامی انجام شد که عراق سرگرم برپایی جشنی در خیابان‌های بغداد به خاطر عقب‌نشینی ایران در عملیات بدر بود. پنجمین موشک ایران نیز در بامداد سه‌شنبه 28 اسفند 1363 در حالی که رئیس‌جمهور مصر و پادشاه اردن در بغداد حضور داشتند، به سمت این شهر پرتاب شد و به مرکز صنعتی و نفتی الدوره اصابت کرد.⁠[21] تا پایان جنگ تحمیلی 80 بار بغداد مورد حمله موشکی ایران قرار گرفت.⁠[22]

بر اساس توافق ایران و عراق سفارت‌های دو کشور در طول جنگ تا سال 1366 دایر بودند.⁠[23] سفارت ایران در بغداد، بزرگ‌ترین سفارت در این شهر بود.⁠[24] از جمله نیروهای سفارتخانۀ ایران، افسران ادارۀ دوم ارتش بودند که با تجهیزات الکترونیکی به شنود در داخل بغداد می‌پرداختند.⁠[25] از زمان انقلاب اسلامی تا فروردین 1359 حجت الاسلام سیدمحمود دعایی، مهدی بشارت از فرودین 1359 تا مرداد 1362 و محمدعلی فری‌پور تا 10 مهر 1366 به عنوان سفیر و کاردار، مسئولیت سفارت ایران را در بغداد بر عهده داشتند.⁠[26]

در پایان هفتمین سال از جنگ (1366) دو کشور روابط سیاسی و دیپلماتیک خود را قطع کردند و دیپلمات‌های ایران و عراق به کشورهای خود بازگشتند⁠[27] و سفارت ایران در بغداد بسته شد.

 با پایان جنگ تحمیلی، از 28 مهر 1369 به دنبال بازگشایی سفارت ایران در بغداد، رسماً روابط سیاسی با عراق دوباره آغاز شد.⁠[28]

سال 2003 (1382) با حمله امریکا و انگلستان به عراق، شهر بغداد به دست مهاجمان سقوط کرد و حاکمیت رژیم صدام نیز پایان یافت.⁠[29]

.https://www.tabnak.ir/fa/news/1318224/